W Brukseli toczy się gra o przyszłość europejskiego rolnictwa, choć formalnych decyzji wciąż brak. Spotkanie ministrów i komisarzy odsłoniło napięcia wokół umowy z Mercosurem, finansowania po 2027 roku i granic unijnego kompromisu.
W środę (7 stycznia) w Brukseli ministrowie rolnictwa państw Unii Europejskiej spotkali się z unijnymi komisarzami odpowiedzialnymi za rolnictwo, handel oraz zdrowie publiczne. Oficjalnym celem rozmów była przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 roku. W praktyce jednak niemal wszystkie dyskusje — zarówno te prowadzone przy stole obrad, jak i w kuluarach — koncentrowały się wokół jednego tematu: planowanej umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur i jej konsekwencji dla europejskiego rolnictwa.
Spotkanie odbywało się w momencie narastającego napięcia w sektorze rolnym. Protesty rolników, które w ostatnich miesiącach przetaczały się przez Brukselę i inne europejskie stolice, stały się czytelnym sygnałem sprzeciwu wobec kierunku unijnej polityki rolnej, liberalizacji handlu i rosnących kosztów produkcji. To w tym kontekście ministrowie i komisarze próbowali odpowiedzieć na pytanie, jak pogodzić ambicje handlowe Unii z potrzebą ochrony własnych producentów.
Mercosur jako test jedności Unii
Polski minister rolnictwa Stefan Krajewski potwierdził po spotkaniu, że sprzeciw wobec umowy z Mercosurem podtrzymują Polska i Francja. Do grona sceptyków dołączają również Węgry, natomiast stanowisko Włoch pozostaje niejasne i — jak podkreślano w Brukseli — to właśnie Rzym może przesądzić o dalszym losie porozumienia. Utworzenie tzw. mniejszości blokującej wymaga bowiem poparcia co najmniej czterech państw członkowskich reprezentujących 35 proc. ludności UE.
— Nie ma takich stałych i pewnych stanowisk poszczególnych krajów. Część krajów członkowskich waha się, mówi o tym, że będzie jednak wstrzymywać się od głosu — mówił Krajewski.
Decyzja może zapaść już na najbliższym posiedzeniu ambasadorów państw UE, choć nie jest przesądzone, czy temat nie zostanie ponownie odsunięty w czasie. Negocjowana od 1999 roku umowa stała się jednym z najbardziej kontrowersyjnych projektów handlowych w historii Wspólnoty, symbolizując napięcie między otwartością rynków a ochroną wrażliwych sektorów.
Zabezpieczenia zamiast weta
W obliczu niepewności co do możliwości zablokowania porozumienia Polska, podobnie jak inne kraje sceptyczne, koncentruje się na wzmacnianiu mechanizmów ochronnych. Minister Krajewski zapowiedział powrót do bardziej restrykcyjnego progu tzw. hamulca bezpieczeństwa. Ostatecznie mechanizm ten ma być uruchamiany w przypadku spadku cen produktów wrażliwych o 5 proc., a nie o 8 proc., jak zakładano wcześniej. Oznaczałoby to możliwość czasowego zawieszania preferencji handlowych dla importu m.in. wołowiny, drobiu, cukru, nabiału czy etanolu z krajów Mercosur.
— Chcielibyśmy zablokować tę umowę, takie jest stanowisko polskiego rządu od początku, ale widząc problem ze zbudowaniem mniejszości blokującej (wśród państw członkowskich UE), musimy wypracować jak najlepsze zabezpieczenia rolników na przyszłość i to się w tej chwili dzieje — podkreślał szef resortu rolnictwa.
Komisja Europejska przedstawiła jednocześnie szerszy pakiet wsparcia dla sektora. Komisarz ds. rolnictwa Christophe Hansen zapowiedział utworzenie krajowych i regionalnych funduszy partnerstwa o łącznej wartości 293,7 mld euro, z możliwością zwiększania ich przez państwa członkowskie. Nowa sieć bezpieczeństwa „Unity”, warta 6,3 mld euro, ma podwoić obecną rezerwę kryzysową i umożliwić wypłaty kryzysowe w przypadku gwałtownych wstrząsów rynkowych. Rolnicy mają także zyskać przyspieszony dostęp do środków — nawet dwóch trzecich funduszy już na etapie wstępnych planów od 2028 roku.
Przyszłość WPR i granice kompromisu
We wtorek (6 stycznia) przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zaproponowała, aby w nowej perspektywie finansowej rolnicy otrzymali wcześniej 45 mld euro oraz by 10 proc. środków z planów krajowych i regionalnych było przeznaczane na inwestycje na obszarach wiejskich. Choć propozycja ta została w Warszawie przyjęta z umiarkowanym zadowoleniem, Polska podkreśla, że przyspieszenie dostępu do funduszy nie zastąpi silnej i wyraźnie wyodrębnionej Wspólnej Polityki Rolnej.
— Protesty rolników pokazują jasno, że marginalizowanie WPR prowadzi do napięć społecznych. Osłabienie tej polityki po 2027 roku byłoby poważnym błędem — ostrzegał Krajewski, wskazując na rosnące koszty energii, nawozów i pasz, które szybciej rosną niż ceny skupu.
Istotnym elementem dyskusji była także polityka handlowa i standardy produkcji. Komisja zapowiedziała, że pozostałości najniebezpieczniejszych pestycydów zakazanych w UE nie będą mogły trafiać na unijny rynek wraz z importowaną żywnością. Dla wybranych substancji poziomy mają zostać obniżone do technicznego zera, a liczba kontroli importu znacząco wzrośnie. Równolegle KE planuje uproszczenie procedur i szybsze wprowadzanie na rynek nowoczesnych, mniej szkodliwych środków ochrony roślin, co ma przynieść rolnikom realne oszczędności już od 2026 roku.
Rolnictwo jako ostatni filar samowystarczalności
— Sektor żywnościowy pozostaje ostatnią dziedziną, w której Europa jest w dużej mierze samowystarczalna — mówił w Brukseli komisarz Oliver Várhelyi. To właśnie ta diagnoza najlepiej oddaje stawkę toczącej się debaty.
Przyszłość umowy z Mercosurem, a szerzej — kierunek unijnej polityki rolnej po 2027 roku — rozstrzygnie się w nadchodzących tygodniach. Dla europejskich rolników nie jest to abstrakcyjny spór handlowy, lecz pytanie o stabilność dochodów, uczciwą konkurencję i miejsce rolnictwa w strategicznych priorytetach Unii Europejskiej.
Autor Zofia Grosse | EURACTIV.pl
