Miejskie ogrody działkowe od lat kojarzone są z powrotem do natury, źródłem zdrowej żywności i alternatywą dla masowej produkcji rolnej. Setki tysięcy Polaków uprawiają własne warzywa i owoce, wierząc, że to najlepszy sposób na uniknięcie chemii z supermarketów. Najnowsze badania naukowców z Instytutu Ochrony Środowiska – PIB pokazują jednak, że rzeczywistość bywa bardziej skomplikowana. To, co własne, nie zawsze znaczy bezpieczne.
Metale ciężkie w uprawach. Marchew z grządki nie zawsze jest wolna od toksyn
W latach 2022–2023 przebadano 16 warszawskich ogrodów działkowych. Wyniki są dalekie od optymistycznych. W glebie wykryto:
- kadmu – średnio 0,8 mg/kg,
- ołowiu – 12,0 mg/kg.
Substancje te są następnie pobierane przez rośliny. Najwyższe stężenia odnotowano w warzywach korzeniowych. W marchewce, pietruszce i buraku obecność wynosiła średnio:
- 0,9 mg/kg kadmu,
- 14,5 mg/kg ołowiu.
Jeszcze bardziej niepokojące okazały się wyniki dotyczące warzyw liściastych. Sałata i szpinak gromadziły metale ciężkie w jeszcze większej koncentracji, co – zdaniem badaczy – ma związek z dużą powierzchnią liści i intensywnym pobieraniem zanieczyszczeń.
Nie tylko metale ciężkie. W próbkach wykryto także pestycydy
Choć wielu działkowców deklaruje uprawę „bez chemii”, badania potwierdziły obecność śladowych ilości pestycydów takich jak:
- chloropiryfos,
- malation,
- diazinon.
Ich poziom mieścił się w dopuszczalnych normach, jednak systematyczne spożywanie skażonych produktów może prowadzić do odkładania się toksyn w organizmie. Zdaniem ekspertów problem nie dotyczy wyłącznie Warszawy, lecz wszystkich miast, w których ogrody działkowe zlokalizowane są:
- blisko ruchliwych dróg,
- przy zakładach przemysłowych,
- na terenach o nieznanej historii zanieczyszczeń.
Dlaczego miejskie grządki są bardziej narażone na chemiczne skażenie?
Źródeł toksyn może być wiele:
- emisje z transportu,
- osady z kominów i zakładów produkcyjnych,
- migracja zanieczyszczeń przez wodę i wiatr,
- pozostałości pestycydów i nawozów z poprzednich dekad.
Gleba jest „pamięcią chemiczną terenu”. Nawet jeśli aktualnie nie stosuje się preparatów, związki nagromadzone przed laty nadal mogą trafiać do roślin.
Jak zmniejszyć ryzyko? Zasady bezpiecznej uprawy w ROD i ogródkach miejskich
Naukowcy nie zniechęcają do miejskiego ogrodnictwa – przeciwnie, podkreślają, że to wartościowa forma samowystarczalności żywieniowej. Zwracają jednak uwagę na konieczność większej ostrożności. Najważniejsze zalecenia:
🔹 regularnie badać glebę, szczególnie w ogrodach położonych przy ruchliwych ulicach
🔹 myć i obierać warzywa przed spożyciem, zwłaszcza korzeniowe
🔹 stosować nawozy organiczne z pewnego źródła, zamiast przypadkowego kompostu lub gnojówek
🔹 unikać środków ochrony roślin w uprawach amatorskich
🔹 uprawiać rośliny w skrzyniach z nową lub przebadaną ziemią, jeśli teren jest potencjalnie zanieczyszczony
Zdrowa żywność z działki? Tak – ale świadomie
Badania IOŚ-PIB nie mają na celu podważenia idei miejskich ogródków. Raczej wskazują, że świadomość zagrożeń musi iść w parze z modą na własne uprawy. Owoce i warzywa z działek nadal mogą być wartościowe — pod warunkiem, że dba się nie tylko o sadzenie i podlewanie, lecz także o jakość gleby i bezpieczeństwo plonów.
To, co rośnie tuż pod oknem, nie zawsze jest wolne od toksyn. Ale odpowiedzialne praktyki uprawowe mogą sprawić, że zdrowa żywność z własnej działki będzie nie tylko symbolem, lecz realną korzyścią dla zdrowia.
