Postawione w tytule pytanie zwykle rozpala emocje hodowców bydła mlecznego i trudno się temu dziwić. Byt ich i ich rodzin uzależniony jest od wspomnianej „opłacalności”, lub jej braku. Dyskusje na ten temat często skupiają się na cenach. Z jednej strony na cenie mleka, z drugiej na cenach środków produkcji, które producent mleka musi kupować.
![Co ma wpływ na opłacalność produkcji mleka?](https://i0.wp.com/agronews.com.pl/wp-content/uploads/mleko_krowa700_466.jpg?resize=696%2C464&ssl=1)
Ceny te są oczywiście bardzo istotne. Problem w tym, że pojedynczy hodowca nie ma na nie prawie żadnego wpływu. Skupmy się zatem na tym, co w przeważającym stopniu decyduje o opłacalności produkcji mleka a na co ma wpływ właściciel stada – na szeroko rozumianym „zarządzaniu stadem”.
Opłacalność produkcji
Zarządzanie stadem i ekonomiczna produkcja mleka powinna opierać się na stałej analizie wydatków i przychodów, poszukiwaniu oszczędności i eliminacji zbędnych kosztów. O opłacalności hodowli, możemy mówić wtedy, kiedy zysk z produkcji mleka przewyższa wcześniej zainwestowane koszty. Jednocześnie, wygenerowana nadwyżka zawsze powinna wynikać z racjonalnych posunięć hodowlanych i ekonomicznych, a nie nieprzemyślanych oszczędności, które mogą w ogromnym stopniu zaszkodzić gospodarstwu. Kierowanie hodowlą bydła mlecznego to przede wszystkim właściwa organizacja oraz rzetelna ocena potencjału utrzymywanych zwierząt, to kontrolę wyników produkcyjnych i wskaźników płodności.
Analiza zebranych danych pozwala wyciągać obiektywne wnioski i podejmować konkretne decyzje. Poprawność żywienia, organizacja bazy paszowej, optymalny dobór par do kojarzeń i analiza płodności zwierząt, czy nawet zarządzanie zdrowiem krów, wszystko to opiera się na monitoringu łaciatych podopiecznych. Ich świadoma obserwacja a przede wszystkim znajomość wyników ich użytkowości, pozwala nie tylko na stabilne funkcjonowanie gospodarstwa, ale również na planowanie przyszłych posunięć hodowlanych, czy inwestycji. Wydajność i skład mleka, w tym parametry odpowiadające za jakość surowca, zależą od wielu czynników. Począwszy od genetycznych, poprzez żywienie i zdrowie, na środowiskowych kończąc. Dlatego warto poznać potencjał swojego stada, mieć wiedzę jak ono funkcjonuje, czy wspomniane wyżej elementy, działają tak jakbyśmy sobie tego życzyli, a to pozwoli na zachowanie zyskowności prowadzonej hodowli.
Wyniki gospodarstw
W poniższej tabeli przedstawiono wyniki gospodarstw ujętych w FADN (System Zbierania i Wykorzystywania Danych Rachunkowych z Gospodarstw Rolnych), które specjalizowały się w produkcji mleka krowiego. Za wyspecjalizowane uznano te gospodarstwa, które ponad 70% przychodów uzyskiwały ze sprzedaży mleka.
Tabela Wyniki ekonomiczne gospodarstw na podstawie „Parametry techniczno – ekonomiczne według grup gospodarstw rolnych uczestniczących w polskim FADN w 2018 roku
Wyszczególnienie |
Przedział wydajności [kg mleka/krowę/rok] |
|||
4000 -4999 | 5000 -5999 | 6000 -6999 | 7000 i więcej | |
L. gospodarstw | 311 | 357 | 316 | 606 |
Średnioroczny stan krów [n] | 21 | 26 | 31 | 41 |
Przeciętna roczna wydajność krów | 4 552 | 5 564 | 6 483 | 8 652 |
Cena mleka [zł/100 kg] | 127 | 130 | 133 | 137 |
wyniki ekonomiczne [zł/ krowę] |
||||
Przychód ze sprzedaży mleka | 5 781 | 7 233 | 8 622 | 11 853 |
Przychody ze sprzedaży ogółem | 6 973 | 8 561 | 9 963 | 13 429 |
Koszty bezpośrednie produkcji zwierzęcej, w tym: | 1 951 | 2 426 | 2 946 | 4 349 |
pasz treściwych własnych oraz pasz z zakupu |
1 695 | 2 084 | 2 496 | 3 667 |
usług (weterynaria, inseminacja, ocena, itp.) |
144 | 211 | 304 | 448 |
Nadwyżka bezpośrednia | 5 176 | 6 135 | 6 884 | 8 757 |
Dochód z gospodarstwa | 3 862 | 4 430 | 4 935 | 6 108 |
„Nadwyżce bezpośredniej” oraz „dochód z gospodarstwa”
Na początek, żeby być bardziej precyzyjnym warto wskazać, że skupimy się nie na „opłacalności” w sensie ekonomicznym, ale na dwóch innych kategoriach ekonomicznych: „nadwyżce bezpośredniej” oraz „dochodzie z gospodarstwa” wg. FADN. Wspomniana „nadwyżka” to różnica między przychodami ze sprzedaży surowców, produkowanych w gospodarstwie (w tym przypadku głównie mleka i żywca), a kosztami bezpośrednimi, które obejmują koszty żywienia, koszty związane z odchowem (lub zakupem) jałówek remontowych oraz inne koszty, które można przypisać bezpośrednio konkretnej krowie (np. koszty inseminacji czy koszty weterynaryjne).
Trzeba podkreślić, że w przedstawionej powyżej kalkulacji koszty bezpośrednie nie obejmują kosztów pasz objętościowych, wytworzonych w danym gospodarstwie. Jest to zabieg często stosowany w kalkulacjach ekonomicznych, ponieważ koszty pasz objętościowych są trudne do bezpośredniej wyceny. Zatem, z tak skalkulowanej nadwyżki bezpośredniej gospodarz musi jeszcze opłacić koszty związane z uprawą, zbiorem i konserwacją pasz objętościowych, a także koszty robocizny, utrzymanie maszyn i urządzeń, amortyzację budynków itp. Uzyskiwanie możliwie wysokiej nadwyżki bezpośredniej jest zatem fundamentem opłacalności produkcji, ale jej nie gwarantuje.
Druga przytoczoną w tabeli kategorią jest „dochód z gospodarstwa”. Ta kategoria jest chyba najbliższa temu znaczeniu słowa „opłacalność”, jakie przypisuje mu większość właścicieli gospodarstw mlecznych. Dochód ten otrzymuje się przez zsumowanie wartości produkcji z sumą dopłat, otrzymywanych przez gospodarstwo, a następnie pomniejszenie tej sumy o bezpośrednie i pośrednie koszty produkcji, koszty pracy najemnej, amortyzację budynków i urządzeń oraz należne podatki i ewentualne czynsze. Reasumując, wspomniany dochód to suma, jaka pozostaje właścicielowi na utrzymanie własne i rodziny, oraz ewentualne inwestycje.