Rząd kontra prezydent o podatki od alkoholu i cukru. Stawką miliardy złotych

Weto prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy podnoszącej opłatę cukrową sprawi, że Narodowy Fundusz Zdrowia straci w tym roku 855 mln zł – poinformował w Sejmie wiceminister finansów Jarosław Neneman. Jak podkreślił, 96,5 proc. wpływów z opłaty cukrowej trafia bezpośrednio do NFZ, dlatego decyzja głowy państwa ma natychmiastowy i wymierny skutek dla finansowania ochrony zdrowia.

Według resortu finansów prognozy dotyczące wpływów z opłaty cukrowej są stosunkowo precyzyjne, ponieważ jej udział w cenie napojów słodzonych jest niewielki, nawet po planowanej podwyżce.

Budżet państwa traci także na akcyzie. Ubytek: 1,8 mld zł w 2026 r. i 2,8 mld zł w 2027 r.

Drugim skutkiem prezydenckiego weta jest zablokowanie podwyżek akcyzy na alkohol. Jak wylicza Ministerstwo Finansów, budżet państwa straci z tego tytułu 1,8 mld zł w 2026 r. oraz 2,8 mld zł w 2027 r.

Neneman zaznaczył, że prognozy dotyczące alkoholu są obarczone większą niepewnością, ponieważ trudno przewidzieć reakcję rynku. Mimo to kierunek zmian – wyższe opodatkowanie alkoholu, tytoniu i cukru – w ocenie rządu jest ekonomicznie i społecznie uzasadniony.

„Straty społeczne z picia i palenia są większe niż wpływy”. Argumenty rządu

Wiceminister finansów podkreślił, że podwyżki akcyzy i opłaty cukrowej miały nie tylko zwiększyć wpływy budżetowe, ale również ograniczyć negatywne skutki zdrowotne spożycia alkoholu i słodzonych napojów.

Neneman wskazał, że:

• opodatkowanie alkoholu, tytoniu i cukru jest najmniej kontrowersyjnym źródłem dochodów,
• straty społeczne wynikające z picia i palenia są większe niż wpływy z podatków,
• proponowane zmiany miały poprawić zdrowie publiczne i zmniejszyć koszty leczenia chorób cywilizacyjnych.

Wiceminister skomentował również uzasadnienie prezydenckiego weta, oceniając je jako „niespójne”.

Co zawetował prezydent

W grudniu prezydent Karol Nawrocki zawetował dwie ustawy:

1. Podwyżki akcyzy na alkohol

Nowelizacja zakładała:

• podniesienie akcyzy w 2026 r. o 15 proc. (zamiast 5 proc.),
• podniesienie akcyzy w 2027 r. o 10 proc. (zamiast 5 proc.).

2. Podwyżkę opłaty cukrowej

Planowane zmiany obejmowały m.in.:

• wzrost stawki z 0,50 zł do 0,70 zł za litr napoju z cukrem do 5 g/l lub słodzikiem,
• wzrost opłaty za kofeinę lub taurynę z 0,10 zł do 1,00 zł.

3. Wyższy podatek od wygranych

Ustawa przewidywała również:

• podniesienie podatku od wygranych w grach, konkursach i zakładach z 10 proc. do 15 proc.

Skutki polityczne i finansowe

Weto prezydenta wywołało spór w Sejmie, szczególnie w kontekście finansowania NFZ i polityki zdrowotnej państwa. Rząd argumentuje, że wyższe podatki od alkoholu i cukru to narzędzie zarówno fiskalne, jak i prozdrowotne. Opozycja prezydencka wskazuje natomiast na potrzebę stabilności podatkowej i ochrony konsumentów przed wzrostem cen.

Jedno jest pewne: budżet państwa i NFZ wchodzą w 2026 r. z mniejszymi wpływami, niż zakładał rząd, a debata o roli podatków zdrowotnych wciąż będzie jednym z kluczowych tematów politycznych.