Rolnicy rezygnują z hodowli trzody chlewnej

Jeszcze w 2002 r. ponad 760 tys. gospodarstw w Polsce zajmowało się hodowlą trzody chlewnej. W ciągu 18 ostatnich lat hodowlę zakończyło niemal 657 tys. polskich rolników.

Analiza zmian na rynku trzody chlewnej w Polsce w 2020 r.
Analiza zmian na rynku trzody chlewnej w Polsce w 2020 r. foto:pixabay.com
  • W czwartym kwartale 2020 r. każdego dnia w Polsce likwidowano średnio niemal 50 stad trzody chlewnej, głównie z powodu braku opłacalności oraz ASF.
  • Produkcja wieprzowiny w naszym kraju rozwija się wyłącznie dzięki efektywnym metodom hodowli. Zaledwie 2 proc. gospodarstw utrzymuje już niemal połowę pogłowia świń.
  • Liczba świń w jednej hodowli podwoiła się w ciągu zaledwie trzech lat, przekraczając w 2020 r. pierwszy raz w historii 100 sztuk.
  • Najmniejsze i najmniej efektywne stada (do 10 zwierząt) stanowią wciąż niemal 37 proc. wszystkich, choć utrzymują zaledwie 1,6 proc. pogłowia.
  • Dalsza profesjonalizacja hodowli trzody jest jedynym sposobem na zmniejszenie uzależnienia Polski od importowanej wieprzowiny, na zakup której za granicą wydajemy ok. 400 – 500 mln zł miesięcznie.

Spada ilość stad trzody chlewnej

Według danych z Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt prowadzonego przez Agencję Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) 6 stycznia 2021 r. w Polsce zarejestrowanych było 103 659 stad trzody chlewnej[1] wobec niemal 119,8 tys. na koniec 2019 r. W samym 2020 r. liczba stad spadła o 13,5 proc.

Jeszcze w 2002 r. świnie trzymano w ponad 760 tys. gospodarstw. W ciągu 18 ostatnich lat hodowlę zakończyło niemal 657 tys. polskich rolników.

Choć rezygnacja z hodowli trzody w Polsce trwa od kilku dekad trend ten nasilił się w ostatnich 2 – 3 latach. W porównaniu z końcem 2018 r. liczba stad trzody w Polsce 6 stycznia 2021 r. była niższa aż o 41,5 proc., natomiast porównując z końcem 2015 r. aż o 57,7 proc.

Tabela 1: Stada trzody chlewnej w Polsce

Rok Liczba stad
2002 760 600
2010 397 677
2015 244 796
2016 229 884
2017 205 722
2018 177 216
2019 119 784
30.VI.2020 109 646
6.X.2020 107 885
18.XI.2020 105 711
6.I.2021 103 659

Źródło: ARiMR, GUS

Na początku 2020 r. dynamika spadku liczby stad nie była duża, ale uległa przyspieszeniu jesienią ub.r. Jeszcze 6 października 2020 r. w Polsce zarejestrowanych było 107 885 stad trzody. Na początku stycznia 2021 r. hodowli było już o 4226 mniej. Oznacza to, że w ostatnim kwartale 2020 r. w Polsce ubywało dziennie średnio 49 stad trzody chlewnej.

Drgnęły ceny żywca wieprzowego

Bardzo niskie cen wieprzowiny

Są dwa główne powody tego zjawiska: bardzo niskie cen wieprzowiny i choroba Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF). Brak opłacalności może być nawet istotniejszy od ASF. Wskazuje na to drastyczny spadek liczby stad w 2018 r., który – z powodu niskich cen – był złym okresem dla hodowców.

Przy obecnych warunkach rynkowych hodowcy muszą dopłacać do produkcji jednego tucznika nawet ponad 100 zł. Jeżeli trend widoczny w ostatnim kwartale 2020 r. utrzyma się, to do połowy 2021 r. w Polsce zniknie około 10 tys. kolejnych stad trzody chlewnej.

Spadek liczby stad z powodów ekonomicznych (brak opłacalności) prawdopodobnie w największym stopniu dotknie hodowli mniejszych i średniej wielkości, których właściciele starali utrzymywać się z tej działalności. Można oczekiwać również ubytku najmniejszych liczebnie stad (do 10 świń). W tym wypadku hodowcy trzymają pojedyncze sztuki przede wszystkim na własne potrzeby niezależnie, czy się to opłaca, czy nie.

Tabela 2: Pogłowie trzody chlewnej w Polsce

30.VI. 2020 18.XI.2020 6.I.2021 Zmiana w proc.
w sztukach XI.20/I.21 VI.20/I.21
dolnośląskie 199 632 193 520 194 002 -3,06 -2,82
kujawsko-pomorskie 1 196 794 1 158 974 1 168 630 -3,16 -2,35
lubelskie 498 783 492 821 488 135 -1,20 -2,13
lubuskie 220 211 199 995 196 534 -9,18 -10,75
łódzkie 1 315 360 1 211 615 1 223 775 -7,89 -6,96
małopolskie 138 243 142 714 143 712 3,23 3,96
mazowieckie 1 455 184 1 442 920 1 449 167 -0,84 -0,41
opolskie 418 069 402 884 410 612 -3,63 -1,78
podkarpackie 162 132 158 449 160 655 -2,27 -0,91
podlaskie 348 267 346 364 350 749 -0,55 0,71
pomorskie 678 987 680 201 657 231 0,18 -3,20
śląskie 257 179 249 745 253 804 -2,89 -1,31
świętokrzyskie 253 845 235 093 239 701 -7,39 -5,57
warmińsko-mazurskie 678 197 659 366 668 899 -2,78 -1,37
wielkopolskie 3 202 214 3 177 410 3 175 000 -0,77 -0,85
zachodniopomorskie 519 421 471 513 486 094 -9,22 -6,42
Polska ogółem 11 542 518 11 223 584 11 266 700 -2,76 -2,39

Źródło: ARiMR, obliczenia własne

Tabela 3: Udział poszczególnych województw w hodowli trzody (w proc.)

  30.VI.2018 30.VI.2019 30.VI.2020 18.XI.2020 6.I.2021
dolnośląskie 1,68 1,72 1,73 1,72 1,72
kujawsko-pomorskie 10,50 9,87 10,37 10,33 10,37
lubelskie 4,68 3,96 4,32 4,39 4,33
lubuskie 1,40 1,22 1,91 1,78 1,74
łódzkie 10,17 10,38 11,40 10,80 10,86
małopolskie 1,43 1,16 1,20 1,27 1,28
mazowieckie 10,62 10,32 12,61 12,86 12,86
opolskie 3,16 2,88 3,62 3,59 3,64
podkarpackie 1,27 1,20 1,40 1,41 1,43
podlaskie 2,77 2,97 3,02 3,09 3,11
pomorskie 6,53 7,16 5,88 6,06 5,83
śląskie 1,86 1,84 2,23 2,23 2,25
świętokrzyskie 1,95 1,68 2,20 2,09 2,13
warmińsko-mazurskie 4,84 4,97 5,88 5,87 5,94
wielkopolskie 34,54 36,33 27,74 28,31 28,18
zachodniopomorskie 2,57 2,33 4,50 4,20 4,31

Źródło: GUS (lata 2018-2019), ARiMR (2020), obliczenia własne

Z powodu trudnej sytuacji rynkowej wywołanej niskimi cenami skupu wieprzowiny i ASF pogłowie trzody w Polsce zmniejszyło się – według stanu z 6 stycznia 2021 r. – o 2,4 proc. w porównaniu z połową 2020 r. Największy spadek pogłowia odnotowano w woj. lubuskim mocno dotkniętym przez epidemię ASF. Warto zauważyć, że w regionie tym istnieje stosunkowo niewiele hodowli, więc likwidacja nawet kilku gospodarstw przekłada się mocno na statystykę.

Profesjonalizacja hodowli zapobiegła krachowi

W 2020 r. po raz pierwszy w historii Polski średnia liczba świń w pojedynczym stadzie przekroczyła 100 sztuk. Na początku 2021 r. w statystycznym stadzie trzymano prawie 109 sztuk trzody, tj. o 19 więcej w porównaniu z końcem 2019 r. W ciągu zaledwie pięciu lat średnia liczba zwierząt w stadzie zwiększyła się ponaddwukrotnie, zaś w porównaniu z początkiem XXI w. ponad czterokrotnie.

Tabela 4: Pogłowie trzody i średnia wielkość stada

  2002 2010 2015 2016 2017 2018 2019 2020*
Pogłowie (w mln sztuk) 18,6 15,3 10,6 11,1 11,4 11,8 10,8 11,3
Średnia liczba zwierząt

w stadzie (w szt.)

25 38 43 48 55 67 90 109

*stan na 6 stycznia 2021 r., źródło: GUS, ARiMR, obliczenia własne

Pomimo dużych zmian produkcja trzody w Polsce jest wciąż mocno rozdrobniona. Na początku 2021 r. w całym kraju funkcjonowało ponad 38 tys. stad, w których utrzymywano do 10-ciu świń. Stanowiły one niemal 38 proc. ogółu gospodarstw hodowlanych, choć utrzymywano w nich zaledwie 1,6 proc. pogłowia.

Nowe zasady bioasekuracji dla gospodarstw utrzymujących świnie

Tabela 5: Pogłowie trzody w podziale na wielkość gospodarstw

Liczba świń w stadzie Liczba świń

w sztukach

Ilość stad Udział w proc.
świń stad
do 5 62 779 24 384 0,6 23,5
6-10 110 012 13 737 1,0 13,3
11-15 142 175 11 101 1,3 10,7
16-20 128 526 7 142 1,1 6,9
21-30 266 151 10 602 2,4 10,2
31-40 226 850 6 447 2,0 6,2
41-50 202 172 4 454 1,8 4,3
51-100 737 167 10 411 6,5 10,0
101-1000 4 047 055 13 285 35,9 12,8
ponad 1000 5 343 813 2 076 47,4 2,0
Ogółem 11 266 700 103 639 100 100

Źródło: ARiMR, obliczenia własne

W Polsce funkcjonuje prawie 24,4 tys. stad trzody chlewnej liczących do pięciu sztuk świń. To 23,5 proc. wszystkich stad. Łącznie trzymano w nich niecałe 62,8 tys. świń, tj. zaledwie 0,56 proc. pogłowia.

Niewielkie stada świń najczęściej spotykane są w Polsce południowo-wschodniej: w woj. lubelskim było ich 4,3 tys., a w podkarpackim ponad 2,1 tys. W obydwu przypadkach stanowią one ponad 40 proc. wszystkich stad istniejących w tych województwach. Oznacza to, że w regionach tych hodowla trzody jest najbardziej rozdrobniona. Zupełnie inna sytuacja występuje w Polsce Zachodniej, gdzie małe hodowle zostały już w większości zlikwidowane.

Tabela 6: Najmniejsze stada trzody w Polsce (do pięciu sztuk)

Liczba Łączne

pogłowie

Udział stad do 5 świń

(w proc.)

  w tys. szt. w liczbie gospodarstw w liczbie hodowanych

zwierząt

wielkopolskie 5051 12,9 17,5 0,4
lubelskie 4297 10,8 44,8 2,2
łódzkie 2690 6,9 24,3 0,6
podkarpackie 2111 5,4 41,5 3,4
mazowieckie 1947 5,0 25,0 0,3
małopolskie 1556 4,1 34,1 2,8
kujawsko-pomorskie 1446 3,7 14,4 0,3
świętokrzyskie 923 2,4 26,3 1,0
pomorskie 844 2,2 20,3 0,3
śląskie 833 2,1 25,9 0,8
opolskie 770 2,1 18,1 0,5
podlaskie 622 1,8 29,7 0,5
dolnośląskie 579 1,5 33,8 0,8
zachodniopomorskie 369 0,9 32,9 0,2
warmińsko-mazurskie 223 0,6 10,4 0,1
lubuskie 123 0,3 18,3 0,2

Źródło: ARiMR, stan na 6 stycznia 2021 r., obliczenia własne

Gdyby wszystkie 24,4 tys. najmniejszych hodowli trzody w Polsce (do pięciu sztuk) zostało zamkniętych z dnia na dzień z pewnością nie miałoby to negatywnego wpływu na krajowy rynek mięsa wieprzowego. Wystarczy jednak zaledwie kilkadziesiąt profesjonalnych gospodarstw, aby uzupełnić ten ubytek produkcji.

Duże gospodarstwa stanowią ułamek hodowli w Polsce

Jednocześnie na początku stycznia 2021 r. w Polsce było 2076 stad trzody liczących po tysiąc i więcej świń. Najwięcej w woj. wielkopolskim (504), mazowieckim (453) oraz łódzkim (254). Duże gospodarstwa stanowią wciąż ułamek wszystkich hodowli w Polsce. Odsetek stad liczących więcej niż tysiąc świń to zaledwie 2 proc. ogółu wszystkich hodowli. Utrzymywano w nich łącznie ponad 5,3 mln świń, co stanowiło ponad 47,4 proc. pogłowia.

Tabela 7: Największe stada trzody chlewnej w Polsce (ponad 1000 sztuk)

Liczba Łączne

pogłowie

Udział stad liczących ponad 1000 świń

(w proc.)

  w tys. szt. w liczbie gospodarstw w liczbie

zwierząt

wielkopolskie 504 1253,5 1,7 39,5
mazowieckie 453 857,8 5,5 59,2
łódzkie 254 498,4 2,1 40,7
warmińsko-mazurskie 177 402,5 8,2 60,2
kujawsko-pomorskie 171 408,1 1,6 34,9
lubelskie 94 180,5 1,0 37,0
pomorskie 94 403,4 2,1 61,4
podlaskie 88 179,7 4,1 51,2
zachodniopomorskie 60 440,6 5,1 90,6
opolskie 53 120,0 1,2 29,2
świętokrzyskie 33 93,0 0,9 38,8
lubuskie 30 164,7 4,4 83,8
dolnośląskie 21 146,8 1,2 75,6
śląskie 20 122,0 0,6 48,1
podkarpackie 15 50,0 0,3 31,1
małopolskie 9 22,9 0,2 15,9

Źródło: ARiMR, stan na 6 stycznia 2021 r., obliczenia własne

Na Pomorzu Zachodnim, Dolnym Śląsku oraz w Lubuskiem w dużych gospodarstwach utrzymuje się ponad ¾ całego pogłowia trzody. W woj. zachodniopomorskim na każde 10 hodowanych świń aż dziewięć pochodzi z dużych gospodarstw.

Tragedia na Dolnym Śląsku. Świnie zjadły gospodarza

Kosztowny import

Według Głównego Urzędu Statystycznego w pierwszych dziewięciu miesiącach 2020 r. sprowadzono do Polski ponad 490 tys. ton mięsa wieprzowego, o 4,1 proc. mniej rok do roku (produkt oznaczony kodem celnym CN 0203 – mięso ze świń świeże, schłodzone lub zamrożone). Polscy importerzy wydali na ten cel 4,68 miliarda złotych, o 0,75 proc. więcej niż w tym samym okresie 2019 r.

Interesująca sytuacja wystąpiła w pierwszym kwartale 2020 r., kiedy średnie miesięczne wydatki na import wieprzowiny były o około 30 proc. wyższe niż w 2019 r., podczas gdy import tonażowy się zmniejszył. Znacząca zmiana sytuacji nastąpiła wraz z wybuchem pandemii koronawirusa. Jej skutkiem był znaczny spadek cen importowanego mięsa.

Co ciekawe import w ujęciu tonażowym pomimo ogromnych perturbacji nie spadł w takim zakresie. Od kwietnia do września 2020 r. do Polski trafiło około 319 tys. ton wieprzowiny, a rok wcześniej w tym samym czasie sprowadzono 328,7 tys. ton. Z danych GUS wynika, że co miesiąc importujemy przynajmniej 50 tys. ton wieprzowiny płacąc za nią około 500 mln zł.

Tabela 8: Import wieprzowiny do Polski (mięso ze świń świeże, schłodzone lub zamrożone: kod CN 0203)

Koszt (w mln zł) Ilość (w tonach) Cena importu/kg
2019
styczeń 485 63986 7,58
luty 441 58071 7,59
marzec 492 60862 8,09
kwiecień 621 63171 9,82
maj 554 55948 9,90
czerwiec 463 47576 9,74
lipiec 543 58012 9,36
sierpień 545 54523 10,00
wrzesień 504 49518 10,18
październik 548 53796 10,19
listopad 519 48160 10,78
grudzień 559 46629 11,98
2020
styczeń 593 56062 10,59
luty 572 55594 10,30
marzec 651 60011 10,85
kwiecień 500 47976 10,43
maj 482 54868 8,78
czerwiec 523 57990 9,02
lipiec 482 54868 8,78
sierpień 454 53595 8,46
wrzesień 426 49623 8,58

Źródło: GUS, obliczenia własne

[1] Liczba stad trzody chlewnej w praktyce oznacza liczbę gospodarstw zajmujących się hodowlą świń.

Analiza przygotowana przez firmę Gobarto Hodowca

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here