Koszty pracy rosną

Tendencje w krajach rozwiniętych wskazują na najwyższą dynamikę wzrostu ceny pracy, o wiele wyższą niż ceny maszyn i urządzeń, środków produkcji, a szczególnie wyższą od cen surowców rolniczych. Konieczne staje się zastępowanie drożejącej pracy relatywnie taniejącymi środkami technicznymi. Ceny pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych podążają za płacami w gospodarce narodowej.

Trend opłaty najmu w Polsce był w latach 2004–2018 stabilny i wyraźnie wzrostowy (1 590 zł na osobę rocznie), gdy trend dochodów był zmienny przy o połowę wolniejszym wzroście, a tylko część dochodu jest odpowiednikiem opłaty pracy. Rolnikom w Polsce coraz trudniej jest konkurować o dostęp do siły roboczej z działami pozarolniczymi oraz innymi krajami UE.

Koszty pracy rosną
Koszty pracy rosną

Znaczenie opłaty pracy najemnej w rolnictwie 

W krajach rozwiniętych ceny pracy charakteryzują się największą dynamiką wzrostu, o wiele wyższą niż ceny maszyn i urządzeń, środków produkcji (pasz, nawozów, środków ochrony roślin itp.), a szczególnie wyższą od cen surowców rolniczych. To zmusza rolników do działań dostosowawczych. Konieczne staje się zastępowanie drożejącej pracy relatywnie taniejącymi środkami technicznymi. Efektywna mechanizacja produkcji rolniczej wymaga koncentracji i wzrostu skali produkcji.

Wynagrodzenia w przedsiębiorstwach, płace w gospodarce narodowej w Polsce dynamicznie rosną, gdy dochody rolników po 2012 r. załamały się. Dysparytet dochodowy na niekorzyść rolników zaczął się znacząco pogłębiać1. Opłata pracy najemnej w rolnictwie ma podstawowe i bezpośrednie znaczenie dla perspektyw gospodarstw rolniczych. Jak tego należało się spodziewać, ceny pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych podążają za płacami w gospodarce narodowej. Trend opłaty najmu jest stabilny (R2 = 97%) i wyraźnie wzrostowy (1 590,20 zł na osobę rocznie), gdy trend dochodów był słaby (R2 = 50%) przy o ponad połowę wolniejszym wzroście (723,98 zł na osobę rocznie) (rys. 1).

Wynagrodzenia w przedsiębiorstwach, opłata pracy najemnej w gospodarstwie rolniczym oraz dochody z rolniczego gospodarstwa rolnego w Polsce w latach 2004–2019
Rys. 1. Wynagrodzenia w przedsiębiorstwach, opłata pracy najemnej w gospodarstwie rolniczym oraz dochody z rolniczego gospodarstwa rolnego w Polsce w latach 2004–2019 Źródło: Oblicz. własne na podst. komunikatów Prezesa GUS https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-sprawie-przecietnego-miesiecznego-wynagrodzenia-w-sektorze-przedsiebiorstw-bez-wyplat-nagrod-z-zysku-w- oraz FADN: https://agridata.ec.europa.eu/ extensions/FADNPublicDatabase/FADNPublicDatabase.html

Trzeba też wskazać różnice między opłatą pracy a dochodem, który jest wynagrodzeniem za nakład pracy rolnika, ale też gratyfikacją z tytułu zaangażowania własnego kapitału i podjęcia ryzyka. Pracownik najemny korzysta ze środków produkcji pracodawcy i pracuje na jego ryzyko. Zatem, tylko część dochodu jest odpowiednikiem opłaty pracy najemnej. W tym kontekście, po 2012 r. coraz korzystniej i bezpieczniej było świadczyć pracę najemną w gospodarstwie rolniczym niż czerpać dochody z jego prowadzenia (rys. 1). Opłata pracy najemnej w rolnictwie jest niższa niż płace w gospodarce narodowej, jednak w warunkach niskiego bezrobocia będzie coraz szybciej równała w górę. W warunkach stagnujących dochodów rolnikom będzie coraz trudniej konkurować o dostęp do siły roboczej z działami pozarolniczymi. W warunkach narastania niedoboru siły roboczej w rolnictwie może dochodzić do porzucania użytkowania gruntów gorszej jakości, gdzie szczególnie trudno osiągać dochody.

Trendy kosztów pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w krajach UE 

Opłata pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce jest jedną z najniższych w krajach Unii Europejskiej. Również trend wzrostu jest słaby: opłata najmu w Polsce rosła o 0,16 €/h, gdy średnio w UE o 0,30 €/h, a w Danii o 0,44 €/h. Ciekawe, że w sąsiedniej Słowacji opłata najmu rosła o 0,38 €/h (rys. 2).

Rys. 2. Koszty pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych wybranych krajów UE w latach 2004–2018
Rys. 2. Koszty pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych wybranych krajów UE w latach 2004–2018 Źródło: Oblicz. własne na podst. FADN: https://agridata.ec.europa.eu/extensions/FADNPublicDatabase/FADNPublicDatabase.html

W tej sytuacji rolnikom w Polsce będzie coraz trudniej konkurować o pozyskanie pracy migrantów. Z prezentowanych na wstępie wyników wiemy, że po 2013 r. opłata najmu w gospodarstwach rolniczych w Polsce przewyższała poziom dochodu (rys. 1). Jak to jest w przypadku innych krajów UE? Ciekawy jest przypadek Danii, której gospodarstwa najszybciej w UE inwestują i zwiększają skalę produkcji. To powoduje, że są wrażliwe na warunki otoczenia (np. kryzys finansowy 2008–2009). Przy najwyższej w UE opłacie pracy najemnej gospodarstwa duńskie osiągają bardzo zmienne dochody, które często były znacznie poniżej opłaty najmu. Bardzo podobne zależności wystąpiły w Holandii i Francji. A zatem, opłata najmu jest stabilna z tendencją podążania za wzrostem płac w gospodarce, podczas, gdy dochód rolniczy jest bardzo zmienny i w globalizującym się świecie zmienność będzie narastała. Ocieplanie się klimatu tylko to spotęguje (rys. 3). Ubezpieczanie dochodów rolniczych staje się koniecznością.

Rys. 3. Dochód z rodzinnego gospodarstwa rolnego na osobę pracy własnej (FWU) oraz opłata pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce (PL) na tle Danii (DK), Holandii (NL) i Francji (FR) w latach 2004–2018
Rys. 3. Dochód z rodzinnego gospodarstwa rolnego na osobę pracy własnej (FWU) oraz opłata pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce (PL) na tle Danii (DK), Holandii (NL) i Francji (FR) w latach 2004–2018 Źródło: Oblicz. własne na podst. FADN: https://agridata.ec.europa.eu/extensions/FADNPublicDatabase/FADNPublicDatabase.html

Wpływ wielkości ekonomicznej na opłatę najmu w gospodarstwach rolniczych w Polsce

W Polsce opłata najmu w gospodarstwach największych (ES 6) była najwyższa i w latach 2004–2018 rosła średnio w roku o 0,22 €/h. W klasie piątej wielkości ekonomicznej (ES 5) wzrost wynosił 0,12 €/h, a w klasie czwartej (ES 4) odpowiednio 0,10 €/h średnio w roku (rys. 4).

Rys. 4. Wpływ wielkości ekonomicznej na opłatę pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce w latach 2004–2018
Rys. 4. Wpływ wielkości ekonomicznej na opłatę pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce w latach 2004–2018 Źródło: Oblicz. własne na podst. FADN: https://agridata.ec.europa.eu/extensions/FADNPublicDatabase/FADNPublicDatabase.html

Należy uwzględniać, że wraz ze wzrostem wielkości ekonomicznej gospodarstw może występować zmiana jakości świadczonej pracy. Wiele wskazuje, że wraz z wielkością gospodarstw wymagane są coraz wyższe umiejętności wykonawcze i zarządcze pracujących, co wymaga wyższego opłacania.

Kierunek produkcji a opłata najmu w gospodarstwach rolniczych w Polsce

W Polsce opłata najmu w gospodarstwach wielostronnych (TF 80) była najwyższa i w latach 2004–2018 rosła średnio w roku o 0,31 €/h. Bardzo podobnie opłata najmu kształtowała się w gospodarstwach polowych (TF 15). Z kolei w gospodarstwach ogrodniczych (TF 20) opłata najmu była najniższa i rosła średnio w roku o 0,12 €/h. Prawdopodobnie w gospodarstwach ogrodniczych najem jest wykorzystywany przede wszystkim w okresach spiętrzeń sezonowych prac, takich jak np. zbór truskawek, ogórków, malin, jabłek. Te prace nie wymagają wysokich umiejętności i są nisko opłacane, często z wykorzystaniem pracy migrantów (rys. 5).

Rys. 5. Wpływ typu rolniczego gospodarstwa (TF) (kierunku produkcji) na opłatę pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce w latach 2004–2018
Rys. 5. Wpływ typu rolniczego gospodarstwa (TF) (kierunku produkcji) na opłatę pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce w latach 2004–2018 Źródło: Oblicz. własne na podst. FADN: https://agridata.ec.europa.eu/extensions/FADNPublicDatabase/ FADNPublicDatabase.html

Podsumowanie

Dochód jest wynagrodzeniem za nakład pracy rolnika, ale też gratyfikacją z tytułu zaangażowania własnego kapitału i podjęcia ryzyka. Pracownik najemny korzysta ze środków produkcji pracodawcy i pracuje na jego ryzyko. Zatem, tylko część dochodu jest odpowiednikiem opłaty pracy najemnej.

Opłata pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych podążała za płacami w gospodarce narodowej (w warunkach niskiego bezrobocia będzie coraz szybciej równała w górę) i rosła w Polsce w latach 2004–2018 o 1 590 zł na osobę rocznie, gdy dochód rolniczy rósł tylko o 724 zł na osobę rocznie. W tym kontekście, coraz korzystniej i bezpieczniej jest świadczyć pracę najemną w gospodarstwie rolniczym niż czerpać dochody z jego prowadzenia.

W warunkach stagnujących dochodów rolnikom będzie coraz trudniej konkurować o dostęp do siły roboczej z działami pozarolniczymi. Opłata pracy najemnej w gospodarstwach rolniczych w Polsce jest jedną z najniższych i wobec niskiego trendu wzrostowego, coraz bardziej odstaje od opłaty w wielu krajach UE. Nie tworzy to warunków do zatrzymywania krajowych nadwyżek siły roboczej, jak też pozyskiwania do pracy emigrantów. W warunkach narastania niedoboru siły roboczej w rolnictwie może dochodzić do porzucania użytkowania gruntów gorszej jakości, gdzie szczególnie trudno osiągać dochody.

Opłata najmu jest stabilna z tendencją podążania za wzrostem płac w gospodarce, podczas gdy dochód rolniczy jest bardzo zmienny, a w globalizującym się świecie zmienność będzie narastała. Ocieplanie się klimatu tylko to spotęguje. Wprowadzenie systemu ubezpieczania dochodów rolniczych staje się koniecznością!

Tadeusz Sobczyński – Główny specjalista ds. ekonomiki
KPODR
Dział Ekonomiki i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym

 

Zostaw komentarz

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Video thumbnail
Gospodarstwo zrównoważone w praktyce
08:16
Video thumbnail
Informator Agronomiczny: Wszystko o nawożeniu wiosennym
22:34
Video thumbnail
Jak poprawić tolerancję roślin na stres oksydacyjny?
05:03
Video thumbnail
Działania prewencyjne Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w 2020 roku
05:28
Video thumbnail
Wyzwania na rynku mięsa
01:14:08
Video thumbnail
Owoce, hit eksportowy?
01:26:53
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #5
59:34
Video thumbnail
Rolnictwo zrównoważone wpływa na ekonomikę gospodarstw
07:03
Video thumbnail
Nowości w odmianach kukurydzy od Syngenta
05:22
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #4
01:00:26
Video thumbnail
Zbiór kukurydzy na kiszonkę 2020
04:11
Video thumbnail
Uroczyste wręczenie "Znaku Bezpieczeństwa KRUS"
04:59
Video thumbnail
Wirtualne Dni Kukurydzy PROCAM
56:30
Video thumbnail
Podsumowanie Konkursu dla dzieci: Dobrze się czuję, gdy o bezpieczeństwie rymuję!
03:14
Video thumbnail
Wirtualne Dni Warzyw PROCAM
01:00:03
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #3
01:02:05
Video thumbnail
Rekordowe plony pszenicy ozimej - Rekord Polski 2020
07:29
Video thumbnail
Ślimaki w uprawie rzepaku - wrześniowy PROCAM Alert Extra
01:53
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #2
44:53
Video thumbnail
Żniwa już za Wami? Pamiętajcie by dobrze zagospodarować słomę
05:00
Video thumbnail
PROCAM Cup - treningi 2020
02:12
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #1
50:56
Video thumbnail
dr Aleksandra Hadzik, prezes KRUS apeluje o zachowanie bezpieczeństwa podczas żniw!
01:22
Video thumbnail
Jak rolnik powinien zabezpieczyć gospodarstwo by spać spokojnie?
03:23
Video thumbnail
Doglebowa czy nalistna? Ochrona herbicydowa rzepaku ozimego
14:54
Video thumbnail
KRUS zainaugurowała Strategię „Wizja Zero” w sektorze rolniczym w Polsce w 2020 r.
08:01
Video thumbnail
Ziemniaki pod najlepszą ochroną w PROCAM Alert
08:56
Video thumbnail
Ruszyła druga edycja konkursu filmowego dla młodzieży "Moja Wizja Zero"
02:04
Video thumbnail
Prof. Andrzej Kowalski przewodniczącym Kapituły Konkursu - Plebiscytu AgroWybór 2020
01:40
Video thumbnail
Zielony ład - szansa czy wyzwanie dla polskiego rolnictwa?
04:24
11,170FaniLubię
4,567ObserwującyObserwuj
3,355ObserwującyObserwuj
5,470SubskrybującySubskrybuj

Obserwuj nas na INSTAGRAMIE