Program „Czyste Powietrze” coraz mocniej opiera się na gminach. To właśnie urząd gminy jest dla wielu mieszkańców pierwszym miejscem, w którym pytają o wymianę starego pieca, ocieplenie domu, audyt energetyczny czy możliwość uzyskania dotacji. Teraz samorządy mają dostać więcej pieniędzy na prowadzenie punktów konsultacyjno-informacyjnych.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przygotował nowe porozumienia dla gmin. Zakładają one zwiększenie wsparcia na funkcjonowanie punktów konsultacyjno-informacyjnych z 35 tys. zł do 42 tys. zł rocznie. Rozszerzony zostanie również katalog kosztów kwalifikowanych — gminy będą mogły finansować z tych środków m.in. szkolenia dla pracowników obsługujących mieszkańców.
Więcej pieniędzy dla gmin. Stawka rośnie do 42 tys. zł
Nowy wzór porozumienia obejmuje kolejny rok finansowania gminnych punktów konsultacyjno-informacyjnych. To miejsca, w których mieszkańcy mogą uzyskać pomoc przy sprawdzeniu zasad programu, przygotowaniu dokumentów, złożeniu wniosku czy rozliczeniu inwestycji.
Podniesienie kwoty z 35 tys. zł do 42 tys. zł oznacza wzrost o około 20 proc. Dla małych gmin to może być istotna różnica, bo obsługa programu wymaga czasu, wiedzy i stałego śledzenia zmian w przepisach oraz dokumentach.
W praktyce pieniądze mają pomóc w utrzymaniu punktów, poprawie jakości obsługi i zwiększeniu dostępności informacji dla mieszkańców. To ważne szczególnie tam, gdzie wiele osób nie korzysta swobodnie z systemów elektronicznych i potrzebuje bezpośredniej pomocy urzędnika.
Szkolenia dla pracowników mają być kosztem kwalifikowanym
Jedną z ważniejszych zmian jest możliwość finansowania szkoleń dla osób, które obsługują beneficjentów programu. To nie jest drobiazg. „Czyste Powietrze” to program rozbudowany, a mieszkańcy często pytają o konkretne przypadki: poziom dofinansowania, prefinansowanie, audyt energetyczny, warunki techniczne, dokumenty od wykonawców czy sposób rozliczenia faktur.
Jeżeli pracownik gminy ma skutecznie pomagać mieszkańcom, musi znać aktualne zasady. Nowe porozumienia mają więc nie tylko zwiększyć finansowanie punktów, ale też poprawić kompetencje osób, które codziennie przyjmują wnioski i tłumaczą mieszkańcom, jak bezpiecznie przeprowadzić inwestycję.
Termin dla samorządów: do 30 września 2026 r.
Gminy mogą podpisywać nowe porozumienia albo aneksy do dotychczasowych umów do 30 września 2026 r. NFOŚiGW zachęca samorządy, aby nie odkładały sprawy na ostatni moment, bo wcześniejsze przygotowanie dokumentów pozwoli szybciej skorzystać z nowych zasad finansowania.
To istotne także z punktu widzenia mieszkańców. Im sprawniej gmina podpisze porozumienie, tym stabilniej będzie mógł działać punkt konsultacyjny.
Ponad 93 mln zł na lokalne punkty wsparcia
Narodowy Fundusz szacuje, że budżet na funkcjonowanie punktów konsultacyjno-informacyjnych w kolejnym roku może przekroczyć 93 mln zł. To pokazuje, jak dużą rolę w systemie mają dziś samorządy.
Od 2020 r. NFOŚiGW finansuje gminne punkty, które pomagają mieszkańcom korzystać z programu. Obecnie w całym kraju działa ponad 2 tys. takich punktów, a ponad 1,4 tys. gmin pełni również funkcję operatora programu.
Gminy jako operatorzy. Większa odpowiedzialność za wnioski
Zmiany w finansowaniu są powiązane z nową organizacją programu. Od 31 marca 2025 r. gminni operatorzy przejęli część zadań związanych z obsługą beneficjentów. Obecnie wnioski w najwyższym poziomie dofinansowania oraz z prefinansowaniem składane są wyłącznie przez operatorów.
To rozwiązanie ma ograniczyć błędy, poprawić kontrolę nad dokumentami i lepiej chronić mieszkańców przed źle przygotowanymi inwestycjami. Dla wielu osób, zwłaszcza starszych właścicieli domów jednorodzinnych, bezpośrednie wsparcie w gminie jest kluczowe. Bez niego część mieszkańców mogłaby w ogóle nie sięgnąć po dotację.
Dlaczego to ważne także dla mieszkańców wsi?
Na terenach wiejskich problem starych źródeł ciepła i słabo ocieplonych domów jest nadal bardzo widoczny. W wielu gospodarstwach domy ogrzewane są przestarzałymi kotłami, a koszty opału mocno obciążają budżet rodzinny. „Czyste Powietrze” może pomóc w wymianie źródła ciepła, termomodernizacji budynku i ograniczeniu rachunków.
Ale żeby skorzystać z programu, trzeba przejść przez dokumenty, warunki techniczne i rozliczenie. Dla mieszkańców mniejszych miejscowości gminny punkt konsultacyjny często jest najprostszą drogą do uzyskania pomocy. Dlatego zwiększenie finansowania dla gmin może przełożyć się na sprawniejszą obsługę i większą liczbę poprawnie złożonych wniosków.
Co dalej w programie?
W kolejnych etapach współpracy z samorządami planowane są dalsze zmiany. Wśród zapowiadanych rozwiązań pojawia się m.in. wprowadzenie bonów na audyt energetyczny, rozszerzanie katalogu kosztów kwalifikowanych oraz rozwój systemu zachęt dla najbardziej aktywnych gmin.
To oznacza, że rola samorządów w programie będzie prawdopodobnie rosła. Gminy nie będą już tylko miejscem, gdzie mieszkaniec dostaje ulotkę czy podstawową informację. Coraz częściej mają być realnym wsparciem w przeprowadzeniu całej inwestycji — od pierwszego pytania po rozliczenie dotacji.
Więcej pieniędzy, ale też większe oczekiwania
Podwyższenie finansowania dla gmin to dobra wiadomość, ale samo zwiększenie kwoty nie rozwiąże wszystkich problemów. Program „Czyste Powietrze” wymaga sprawnej obsługi, dobrej komunikacji i kompetentnych pracowników. Jeżeli punkty konsultacyjne mają skutecznie pomagać mieszkańcom, muszą mieć nie tylko środki na funkcjonowanie, ale też aktualną wiedzę i czas na indywidualną obsługę wnioskodawców.
Dla gmin to szansa na stabilniejsze finansowanie lokalnych punktów. Dla mieszkańców — większa szansa, że w urzędzie znajdą konkretną pomoc przy wymianie źródła ciepła i ociepleniu domu.
