W Polsce każdego dnia żywność traci się tam, gdzie nie powinno do tego dochodzić: w produkcji, przetwórstwie, handlu, gastronomii i gospodarstwach domowych. Problem nie dotyczy wyłącznie konsumentów wyrzucających jedzenie do kosza. To także straty w całym łańcuchu dostaw, czyli na etapach, które zaczynają się już przy produkcji surowca rolnego.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiada uruchomienie projektu POMOST, którego celem jest stworzenie systemu realnie ograniczającego marnowanie żywności w Polsce. Program ma być realizowany w latach 2026–2029 i obejmie rozwiązania dla producentów, przedsiębiorstw, instytucji oraz konsumentów.
Marnowanie żywności to problem całego łańcucha dostaw
Żywność może być tracona na wielu etapach: podczas produkcji, magazynowania, transportu, przetwarzania, sprzedaży i konsumpcji. Dlatego projekt POMOST nie ma skupiać się tylko na edukowaniu konsumentów, ale na całym systemie obiegu żywności.
To ważne również dla rolników i producentów żywności. Straty oznaczają bowiem nie tylko zmarnowany produkt, ale także zmarnowaną pracę, wodę, energię, nawozy, paliwo i pieniądze. W praktyce każda tona żywności, która nie trafia do wykorzystania, to strata ekonomiczna i środowiskowa.
POMOST ma dać konkretne narzędzia, nie tylko hasła
Resort rolnictwa podkreśla, że projekt ma przełożyć się na praktyczne rozwiązania. Chodzi o przygotowanie narzędzi, rekomendacji i procedur, które pomogą ograniczać straty żywności od produkcji aż po gospodarstwa domowe.
W założeniu nie ma to być kolejna ogólna kampania informacyjna, ale system, który ułatwi dostęp do wiedzy i sprawdzonych rozwiązań. Z takich materiałów będą mogli korzystać m.in. producenci rolni, przetwórcy, firmy handlowe, samorządy, instytucje publiczne, organizacje społeczne oraz konsumenci.
Administracja, nauka i Banki Żywności połączą siły
Projekt będzie realizowany w konsorcjum. Wezmą w nim udział Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytet Jana Długosza oraz Federacja Polskich Banków Żywności. To połączenie administracji, zaplecza naukowego i organizacji społecznych ma pomóc w wypracowaniu rozwiązań możliwych do zastosowania w praktyce.
Taki model współpracy ma znaczenie, bo ograniczanie strat żywności wymaga zarówno danych i badań, jak i znajomości realiów rynku. Inaczej wygląda problem w gospodarstwie rolnym, inaczej w zakładzie przetwórczym, a jeszcze inaczej w sklepie czy domu konsumenta.
Powstanie portal o niemarnowaniu żywności
Jednym z głównych efektów projektu ma być portal internetowy, który stanie się centrum wiedzy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności. Mają się tam znaleźć wyniki badań, materiały edukacyjne, grafiki, wizualizacje danych, dobre praktyki i rekomendacje.
Dobrze przygotowany portal może być szczególnie przydatny wtedy, gdy nie będzie ograniczał się do teorii. Największą wartość dla użytkowników będą miały konkretne wskazówki: jak lepiej planować produkcję, magazynowanie i sprzedaż, jak przekazywać nadwyżki żywności, jak ograniczać straty jakościowe i jak poprawić organizację obrotu produktami spożywczymi.
Dlaczego to ważne dla rolników?
Dla gospodarstw rolnych temat niemarnowania żywności nie jest oderwany od codziennej ekonomiki produkcji. Straty mogą pojawiać się już na etapie zbioru, sortowania, przechowywania lub sprzedaży. Dotyczy to zwłaszcza produktów nietrwałych, owoców, warzyw, mleka, mięsa czy produktów wymagających szybkiej logistyki.
Jeżeli projekt POMOST faktycznie dostarczy praktyczne procedury i rekomendacje, może pomóc w lepszym wykorzystaniu surowców rolnych oraz w budowaniu sprawniejszych powiązań między producentami, przetwórstwem, handlem i organizacjami pomocowymi.
Edukacja ma być uporządkowana w jednym systemie
Ministerstwo przypomina, że działania promujące niemarnowanie żywności prowadzone są od lat. Obejmują m.in. kampanie informacyjne, konkursy dla dzieci i młodzieży oraz konferencje naukowe. Projekt POMOST ma te działania wzmocnić i zebrać w bardziej uporządkowany system.
To istotne, bo sama świadomość problemu nie wystarczy. Potrzebne są rozwiązania, które będą możliwe do zastosowania w praktyce: w gospodarstwie, firmie, szkole, sklepie, kuchni zbiorowej i domu.
POMOST ma połączyć wiedzę z praktyką
Projekt POMOST ma być odpowiedzią na problem, o którym mówi się od lat, ale który wciąż wymaga lepszej organizacji działań. Jeżeli zapowiadane narzędzia będą przygotowane w sposób praktyczny, mogą stać się realnym wsparciem dla całego sektora żywnościowego.
Stawka jest wysoka. Mniej zmarnowanej żywności to mniejsze straty finansowe, lepsze wykorzystanie produkcji rolnej, większa odpowiedzialność środowiskowa i sprawniejszy system zagospodarowania nadwyżek. Dla rolnictwa i całej branży spożywczej to nie tylko kwestia wizerunku, ale coraz bardziej także kwestia opłacalności.
