Europejskie rolnictwo stoi dziś przed jednym z największych wyzwań ostatnich dekad. Z jednej strony rosną oczekiwania dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego, z drugiej – presja związana ze zmianami klimatu, degradacją gleb i koniecznością ograniczania zużycia środków produkcji. Coraz częściej pojawia się więc pytanie, jak pogodzić wysoką produkcję żywności z ochroną środowiska i utrzymaniem konkurencyjności gospodarstw.
Jedną z odpowiedzi mogą być Nowe Techniki Genomowe (NGT) – nowoczesne narzędzia hodowli roślin, które pozwalają szybciej i precyzyjniej rozwijać odmiany odporne na stresy środowiskowe. W ostatnich tygodniach temat ten ponownie znalazł się w centrum debaty w Unii Europejskiej.
Krok Parlamentu Europejskiego w stronę nowych technologii
28 stycznia Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (ENVI) Parlamentu Europejskiego zatwierdziła wstępne porozumienie dotyczące stosowania nowych technik genomowych w rolnictwie. Decyzja ta uznawana jest za istotny krok w kierunku bardziej przejrzystych zasad regulujących innowacje w europejskiej hodowli roślin.
Jak podkreśla Andre Negreiros, lider działu handlowego firmy naukowo-badawczej Corteva Agriscience w Europie Środkowo-Wschodniej, moment ten jest szczególnie ważny dla rolników.
– Dla rolników w Polsce decyzja ta nadchodzi w kluczowym momencie, zapewniając przewidywalność regulacyjną potrzebną do wdrażania zaawansowanych narzędzi przy jednoczesnym utrzymaniu produktywności, zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności – podkreśla Negreiros.
Czym są nowe techniki genomowe
NGT obejmują m.in. technologie takie jak CRISPR-Cas, które pozwalają na precyzyjne modyfikowanie własnego DNA rośliny. W przeciwieństwie do klasycznych metod modyfikacji genetycznej, zmiany te mogą polegać na niewielkich korektach w genomie, które teoretycznie mogłyby pojawić się również w naturze – jednak w znacznie dłuższym czasie.
Dzięki temu możliwe staje się opracowywanie odmian:
- bardziej odpornych na suszę i wysokie temperatury,
- lepiej wykorzystujących składniki pokarmowe,
- odpornych na choroby i szkodniki.
W warunkach nasilających się zmian klimatu takie rozwiązania mogą mieć szczególne znaczenie dla europejskiego rolnictwa.
– Polscy rolnicy mierzą się dziś z narastającą presją klimatyczną – suszami, falami upałów czy degradacją gleb. Sprostanie tym wyzwaniom wymaga czegoś więcej niż tradycyjnych metod. Wymaga innowacji opartej na lokalnej wiedzy i dostosowanej do realiów gospodarstw – zaznacza Negreiros.
Technologia jako wsparcie dla rolników
Eksperci podkreślają, że nowe techniki genomowe nie mają zastępować doświadczenia rolników, lecz stanowić jego uzupełnienie. Dzięki nim możliwe jest tworzenie odmian o wyższej produktywności przy jednoczesnym ograniczeniu zużycia zasobów, takich jak woda czy środki ochrony roślin.
Kluczowe znaczenie ma jednak współpraca między nauką a praktyką rolniczą.
– Przełomy naukowe muszą przekładać się na rozwiązania działające w rzeczywistych warunkach gospodarstw. Dlatego łączymy badania laboratoryjne z doświadczeniami polowymi i współpracujemy bezpośrednio z rolnikami – wyjaśnia Negreiros.
Takie podejście pozwala dostosować innowacje do realnych potrzeb producentów rolnych – od walki z chorobami roślin po radzenie sobie z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.
Znaczenie stabilnych przepisów
Rozwój nowych technologii w rolnictwie w dużej mierze zależy od otoczenia regulacyjnego. Przejrzyste przepisy dają rolnikom i hodowcom pewność inwestowania w nowe rozwiązania, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa żywności i ochrony środowiska.
Na znaczenie stabilnych regulacji zwraca uwagę również Francesco Mattina, prezes Wspólnotowego Urzędu Ochrony Odmian Roślin (CPVO).
– Jako zdecentralizowana agencja UE zarządzająca systemem Wspólnotowego Prawa do Ochrony Odmian Roślin pozostajemy neutralni technologicznie i koncentrujemy się na zapewnieniu stabilnego środowiska prawnego wspierającego zarówno hodowców, jak i rolników – podkreśla Mattina.
Jak dodaje, system ochrony odmian roślin odgrywa istotną rolę w rozwoju całej gospodarki rolnej.
– System CPVR w znacznym stopniu przyczynia się do rozwoju europejskiej gospodarki, wspierając tworzenie wartości w całym łańcuchu – od badań i hodowli po produkcję, miejsca pracy i wynagrodzenia w rolnictwie i ogrodnictwie – zaznacza.
Innowacje potrzebują zaufania
Eksperci są zgodni, że postęp technologiczny w rolnictwie nie może odbywać się w warunkach niepewności prawnej. Stabilne regulacje oparte na wiedzy naukowej pomagają budować zaufanie zarówno wśród rolników, jak i konsumentów.
– Zrównoważone ramy prawne oparte na nauce wzmacniają konkurencyjność i zaufanie do europejskiego sektora rolnego – podkreśla Mattina.
Początek długiej drogi
Decyzje instytucji europejskich dotyczące nowych technik genomowych są dopiero początkiem zmian. Ostateczny sukces tych technologii będzie zależał od współpracy między naukowcami, rolnikami, instytucjami publicznymi i sektorem prywatnym.
Połączenie innowacji, odpowiedzialności i przejrzystych regulacji może sprawić, że europejskie rolnictwo stanie się bardziej odporne na kryzysy klimatyczne i gospodarcze.
A dla polskich rolników może to oznaczać nowe narzędzia, które pozwolą utrzymać produkcję żywności na wysokim poziomie, jednocześnie dostosowując gospodarstwa do wyzwań przyszłości.
