Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Wieś wsi nierówna, czyli jak to jest z wyludnianiem się obszarów wiejskich w Polsce. Jeśliby udzielić prostej odpowiedzi na pytanie o to, czy wsie w Polsce się wyludniają, to brzmiałaby ona: „To zależy” – podaje EURACTIV.pl. A zależy zarówno od regionu, jak i płci jej mieszkańców.

Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?
Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Jeśli wziąć pod uwagę statystyki dotyczące całego kraju, można uznać, że polska wieś wcale się nie wyludnia. Biorąc pod uwagę statystyki z trzech ostatnich dekad, obejmujących głównie okres transformacji ustrojowej Polski, mieszkańców wsi przybyło.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na przestrzeni lat 1989-2018 liczba mieszkańców terenów wiejskich wzrosła o ok. 721 tys. osób i osiągnęła poziom 15,3 mln.

W tym samym czasie liczba mieszkańców całego kraju wzrosła o 373 tys., czyli do poziomu 38,4 mln. Widać więc wyraźnie, że to na wsi mieszkańców przybywało szybciej niż – jeśli wziąć pod uwagę cały kraj – w uwzględnionym okresie o 4,9 proc. Udział mieszkańców wsi w liczbie wszystkich mieszkańców Polski zwiększył się zaś z 38,4 proc. do 39,9 proc.

Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?
Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Na wsiach w pobliżu dużych miast mieszkańców przybywa

Niestety to tylko statystyka. Jeśli bowiem spojrzeć uważnie na mapę i zejść na poziom poszczególnych gmin, widać wyraźnie, że mieszkańców przybywa przede wszystkim we wsiach położonych w pobliżu największych polskich miast i aglomeracji miejskich – Warszawy, Krakowa, Wrocławia, Poznania, Łodzi, Trójmiasta, Szczecina, Bydgoszczy, Torunia czy Olsztyna.

Niemal 90 proc. gmin wiejskich znajdujących się w bezpośredniej wielkości miast wojewódzkich zanotowało na przestrzeni ostatnich 30 lat wyraźny przyrost liczby ludności, przekraczający 25 proc. Najwięcej mieszkańców przybywało w takich gminach w województwach pomorskim, wielkopolskim i podkarpackim.

Jak zauważają w opracowanym dla Fundacji na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa raporcie „Polska wieś 2020” dr hab. Monika Stanny oraz dr Paweł Strzelecki, wynika to głównie z rozwoju urbanizacji w Polsce. Największe polskie miasta niejako wychodzą okalającym je gminom naprzeciw.

I nie chodzi tu o naturalnie rozrastanie się miast i wchłanianie podmiejskich gmin, ale raczej – jak piszą autorzy tej części raportu – koegzystencję miasta i wsi poprzez rozwój możliwości transportowych.

Publiczny transport dalekobieżny na linii wieś-miasto załamał się co prawda w Polsce wraz z transformacją ustrojową i bankructwem wielu PKS-ów, bo prywatne firmy luki tej nie wypełniły, ale równocześnie doszło do rozwoju transportu indywidualnego.

Dziś posiadanie samochodu jest na wsi powszechne, a w niektórych grupach wiekowych – na przykład ludzi młodych – nawet częstsze niż w mieście. Dla mieszkańców gmin wiejskich okalających duże miasta, aglomeracje miejskie i ich rynki pracy są już więc łatwiej dostępne, a więc nie ma powodu, aby się tam przeprowadzać. W tym sensie obszary miejskie i wiejskie w pobliżu miast zaczęły się przenikać.

Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?
Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Wsie z dala od miast się wyludniają

Wystarczy przyjrzeć się gminom dalej od największych miast, aby zobaczyć zupełnie inny obraz. Szczególnie na tzw. ścianie wschodniej, we wschodniej części Mazowsza czy południowej i wschodniej części Świętokrzyskiego. W położonych tam gminach ludności w ostatnich trzech dekadach ubyło.

Co więcej, depopulacja nie dotyczy już tylko tzw. regionów popegeerowskich, ponieważ ludności wiejskiej ubywa też w południowej części Opolszczyzny.

Ogółem w 41 proc. gmin wiejskich w Polsce ludności po 1989 r. przybyło, a w 53 proc. – ubyło. W aż co dziesiątej gminie wiejskiej w Polsce ubyło 20 proc. mieszkańców. Dotyczy to głównie województw lubelskiego i podlaskiego.

Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?
Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Trend migracyjny z miast na wieś

Stanny i Strzelecki zaznaczają jednak, że część spadku liczby ludności wiejskiej wynika też ze zmian w kryteriach klasyfikacji. Reformy administracyjne czy przywracanie niektórym miejscowościom utraconych np. w okresie zaborczym praw miejskich, sprawiało, że ludność z wiejskiej stawała się miejska, choć nikt nie zmienił miejsca zamieszkania. Na przestrzeni lat 1989-2018 dotyczyło to aż 290 tys. osób.

Wraz z początkiem XXI w. odwrócił się natomiast trend migracyjny na linii wieś-miasto. Do 2000 r. saldo migracyjne dla wsi było ujemne, od 2001 r. stało się dodatnie, choć nie stało się ono nigdy wysokie.

Wynika to jednak głównie z wyprowadzania się mieszkańców dużych miast tuż za jego granice (zjawisko to nazywa się peryurbanizacją). Z drugiej strony, podmiejskie tereny z wiejskich stają się miejskie, co czasem znajduje odzwierciedlenie w zmianie ich statusu administracyjnego.

Zanikają natomiast różnice w kwestii dzietności, a także oczekiwanej długości życia. Jeszcze na początku lat 90. przyrost naturalny na wsi był wyższy niż w mieście, ale oczekiwana długość życia niższa.

Teraz jednak wskaźniki te się niemal wyrównały, przy czym dzietność spadła (przyrost naturalny i na wsi, i w mieście jest bliski zeru), a oczekiwana długość życia wzrosła, choć to drugie zjawisko dotyczy przede wszystkim kobiet. Oczekiwana długość życia mężczyzn na wsi, jest wciąż wyraźni nisza niż w mieście.

Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?
Jak wygląda przyszłość obszarów wiejskich?

Rolnik szuka żony

Kobiety także częściej wieś opuszczają i podejmują w mieście edukację bądź pracę. Statystycznie co prawda na wsi przypada na 100 mężczyzn 101 kobiet, ale na obszarach, gdzie w kierunku miast odpływa więcej mieszkańców wsi, widać wyraźnie, że kobiet jest mniej.

O ile w grupie wiekowej 20-24 lata obie płcie migrują na podobnym poziomie, o tyle w starszych grupach migrują już zdecydowanie częściej kobiety. Są takie obszary, na których dla grup wiekowych po 25. roku życia, kobiety stanowią już wyraźną mniejszość, choć żyją od mężczyzn dłużej.

To z kolei utrudnia mężczyznom pozostającym na wsi znalezienie żon lub partnerek i założenie rodziny, a potem przekłada się na niższy potencjał demograficzny wsi. Powstało nawet zjawisko tzw. nadwyżki starzejących się kawalerów, co utrudnia im jeszcze wejście w związek. Przenika to nawet do popkultury w postaci popularnego reality-show TVP pt. „Rolnik szuka żony”.

Rodzi to nie tylko problem braku młodych pokoleń w rolnictwie, ale także zaburzenie tradycyjnego modelu wielopokoleniowych rodzin, w których młodsze pokolenia zajmowały się na starość rodzicami czy dziadkami. Już teraz wskazuje się na konieczność opracowania rozwiązań instytucjonalnych.

ARiMR: 29 mld złotych popłynęło na polską wieś

Wciąż kłopot z przejmowaniem rodzinnych gospodarstw

Zmiany na obszarach wiejskich dotyczą także kwestii zatrudnienia. Jeszcze na początku lat 90. XX w. z pracy na roli utrzymywała się ponad połowa mieszkańców wsi, ale w 2018 r. było to już tylko 22 proc. Aż 69 proc. mieszkańców wsi to osoby bezrolne, a więc nawet ziemi uprawnej nie posiadające. Udział osób pracujących na wsi w usługach podwoił się zaś w ostatnich trzech dekadach.

Nawet wśród osób mieszkających w gospodarstwach rolnych, aż 40 proc. mieszkańców uzyskuje dochody z pracy poza rolnictwem. Dotyczy to zdecydowanie częściej kobiet niż mężczyzn.

Młode pokolenia po 1990 r. wykazywały o wiele mniejsze zainteresowanie przejmowaniem rodzinnych gospodarstw niż było to w przypadku wcześniejszych okresów. O ile jednak tendencja ta w ostatnich latach w przypadku mężczyzn wyhamowuje (zwłaszcza po 2015 r.), o tyle w przypadku kobiet – ciągle jest wyraźna.

Społeczeństwo na wsi więc coraz mocniej się starzeje, a także – w niektórych rejonach – zmniejsza liczebnie. Wyjątkiem są gminy wiejskie w okolicach miast, gdzie za sprawą migracji głównie młodych ludzi, uciekających od miejskiego zgiełku, obie tendencje się odwracają.

Autor Anna Wolska | EURACTIV.pl
Źródło: EURACTIV.pl: https://www.euractiv.pl/section/rolnictwowpr/news/polska-wies-unia-europejska-depopulacja-urbanizacja-gus-komisja-europejska-miasto-obszary-wiejskie/

Advertisement

Zostaw komentarz

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

three × 5 =

Video thumbnail
Sprzedaj plony do PROCAM – zapraszamy na film z załadunku statków zbożem w porcie
07:11
Video thumbnail
Gospodarstwo zrównoważone w praktyce
08:16
Video thumbnail
Informator Agronomiczny: Wszystko o nawożeniu wiosennym
22:34
Video thumbnail
Jak poprawić tolerancję roślin na stres oksydacyjny?
05:03
Video thumbnail
Działania prewencyjne Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w 2020 roku
05:28
Video thumbnail
Wyzwania na rynku mięsa
01:14:08
Video thumbnail
Owoce, hit eksportowy?
01:26:53
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #5
59:34
Video thumbnail
Rolnictwo zrównoważone wpływa na ekonomikę gospodarstw
07:03
Video thumbnail
Nowości w odmianach kukurydzy od Syngenta
05:22
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #4
01:00:26
Video thumbnail
Zbiór kukurydzy na kiszonkę 2020
04:11
Video thumbnail
Uroczyste wręczenie "Znaku Bezpieczeństwa KRUS"
04:59
Video thumbnail
Wirtualne Dni Kukurydzy PROCAM
56:30
Video thumbnail
Podsumowanie Konkursu dla dzieci: Dobrze się czuję, gdy o bezpieczeństwie rymuję!
03:14
Video thumbnail
Wirtualne Dni Warzyw PROCAM
01:00:03
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #3
01:02:05
Video thumbnail
Rekordowe plony pszenicy ozimej - Rekord Polski 2020
07:29
Video thumbnail
Ślimaki w uprawie rzepaku - wrześniowy PROCAM Alert Extra
01:53
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #2
44:53
Video thumbnail
Żniwa już za Wami? Pamiętajcie by dobrze zagospodarować słomę
05:00
Video thumbnail
PROCAM Cup - treningi 2020
02:12
Video thumbnail
Informator Agronomiczny #1
50:56
Video thumbnail
dr Aleksandra Hadzik, prezes KRUS apeluje o zachowanie bezpieczeństwa podczas żniw!
01:22
Video thumbnail
Jak rolnik powinien zabezpieczyć gospodarstwo by spać spokojnie?
03:23
Video thumbnail
Doglebowa czy nalistna? Ochrona herbicydowa rzepaku ozimego
14:54
Video thumbnail
KRUS zainaugurowała Strategię „Wizja Zero” w sektorze rolniczym w Polsce w 2020 r.
08:01
Video thumbnail
Ziemniaki pod najlepszą ochroną w PROCAM Alert
08:56
Video thumbnail
Ruszyła druga edycja konkursu filmowego dla młodzieży "Moja Wizja Zero"
02:04
Video thumbnail
Prof. Andrzej Kowalski przewodniczącym Kapituły Konkursu - Plebiscytu AgroWybór 2020
01:40
Video thumbnail
Zielony ład - szansa czy wyzwanie dla polskiego rolnictwa?
04:24
11,166FaniLubię
4,567ObserwującyObserwuj
3,350ObserwującyObserwuj
5,850SubskrybującySubskrybuj

10-krotny spadek eksportu ukraińskiego kurczaka do UE

Zablokowanie Ukrainy w eksporcie mięsa do UE z powodu wybuchu grypy ptaków na Ukrainie w grudniu 2020 roku i zniesienie zakazu dopiero od drugiej...

Obserwuj nas na INSTAGRAMIE