W ostatnich tygodniach w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje sugerujące, że Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa podniósł stawki za dzierżawę gruntów należących do Skarbu Państwa. Instytucja odpowiada za gospodarowanie państwową ziemią. Podkreśla, że w rzeczywistości mechanizm naliczania czynszu jest jasno określony w przepisach. Nie wynika z arbitralnej decyzji urzędników.
Zgodnie z obowiązującym prawem wysokość czynszu dzierżawnego jest bezpośrednio powiązana z ceną pszenicy. Dokładny sposób wyliczania wynika z przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Czynsz zależny od ceny pszenicy
Zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, czynsz za dzierżawę państwowych gruntów rolnych określa się jako równowartość pieniężną określonej ilości pszenicy.
W praktyce oznacza to, że:
- stawka czynszu nie jest ustalana administracyjnie,
- jej wysokość wynika z średniej krajowej ceny skupu pszenicy,
- podstawą wyliczenia jest średnia cena z jedenastu kwartałów poprzedzających półrocze roku, w którym przypada termin płatności czynszu.
Takie rozwiązanie powoduje, że wysokość opłat za dzierżawę państwowych gruntów jest bezpośrednio powiązana z sytuacją rynkową w rolnictwie.
Zmiana zasad obowiązuje od 2024 roku
Obecny mechanizm naliczania czynszu obowiązuje od 1 stycznia 2024 roku. Wcześniej system był znacznie bardziej wrażliwy na krótkoterminowe wahania cen na rynku zbóż.
Do końca 2023 roku czynsz obliczano na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu poprzedzającym termin płatności czynszu. Oznaczało to, że nagłe wzrosty lub spadki cen zboża mogły szybko przekładać się na wysokość opłat ponoszonych przez dzierżawców.
Nowe przepisy wprowadziły dłuższy okres odniesienia – aż 11 kwartałów, co ma ograniczyć wpływ krótkotrwałych wahań rynkowych.
Zmiany wprowadzone na wniosek rolników
Jak podkreślają przedstawiciele administracji rolnej, zmiana sposobu naliczania czynszu była odpowiedzią na postulaty samych rolników.
Rolnicy wskazywali, że wcześniejszy system powodował zbyt gwałtowne zmiany wysokości czynszu dzierżawnego. Szczególnie działo się to w okresach dynamicznych wahań cen zbóż na rynku.
Wprowadzenie dłuższego okresu referencyjnego ma sprawić, że:
- czynsze będą bardziej stabilne,
- krótkotrwałe skoki cen pszenicy nie będą automatycznie podnosić opłat,
- system stanie się bardziej przewidywalny dla gospodarstw korzystających z państwowej ziemi.
Stabilność zamiast nagłych zmian
W praktyce nowy model ma działać jak mechanizm amortyzujący wahania rynku zbóż. Średnia z prawie trzech lat pozwala ograniczyć wpływ jednorazowych skoków cen na rynku.
Dla wielu gospodarstw dzierżawiących grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oznacza to większą przewidywalność kosztów gospodarowania. Ponadto ułatwia to planowanie finansowe.
Jednocześnie KOWR podkreśla, że wysokość czynszów nadal pozostaje powiązana z realiami rynku rolnego. Dzieje się tak, ponieważ bazuje na cenach pszenicy – jednym z kluczowych wskaźników w polskim rolnictwie.
